całe mnóstwo zwierząt zmiennocieplnych

Wreszcie całe mnóstwo zwierząt zmiennocieplnych! zwłaszcza owady, chroni się do ziemi przed nieko- rzystnymi warunkami klimatu i pogody, nie wiążąc się bliżej z glebą ani rozrodem, ani rozwojem, ani zdobywaniem pokarmu (g e o k s e n y). W każdym więc poszczególnym przypadku należy sprecyzować ekologiczny sens życia podziemnego, związany z różnymi organizacjami i. sposobami życia zwierząt. Podziały mogą być jednak różne. Uwzględ- niając w szczególności praktyczną stronę przy zbie- raniu fauny glebowej, D ow d e s w e 11 proponuje podział na formy ryjące (borrowers), na. mieszkańców’ wody glebowej i na lokatorów powietrznych prze- strzeni w glebie . . Mikrozespoły gleby: edafon i psammon Odrębnym światem żywym gleby jest jej m ikr o- b i o’ s – zespoły mikroorganizmów, wpływające na chemiczną przeróbkę gleby, sprzyjające jej dojrzewa- niu i ewolucji. Składa się z glonów, okrzemek, grzybów, z pierwotniaków głównie korzenionóżek, ; z wiciowców, wrotków, mikroskopowych nicieni, nieco większych wazonkowców (Enchytraeidae), niesporcza- ków, bardzo licznych kleszczy, roztoczy itd. Jedne z tych form są organizmami samożywnymi, jak glony . i okrzemki, inne prowadzą życie saprofagiczne, odży- wiają się butwiejącymi szczątkami organizmów, same zaś służą za pokarm polującym na nie drobnym formom drapieżnym. W małej skali powtarza się tutaj podobne uzależnienie jednych od drugich jak gdzie indziej. Wazonkowce np. są śmiertelnymi wrogami . nicieni, których rozwój ilościowy kontrolują i regu- lują. Podobnie regulują rozwój pewnych bakterii glebowych i okrzemek odżywiające się nimi pierwo- tniaki. Te urozmaicone zespoły gleby nazwano e d a- f o n e m. Wszystko przemawia za tym, że odgrywa on zasadniczą rolę w ewolucji gleby, choć trzeba zazna- czy, wciąż jeszcze nie jest dokładnie poznany jak na to zasługuje.

Według prof. Bassalika

Według prof. Bassalika przerabiają dżdżownice w lesie bukowym w okresie wegetacyj- nym roku okrągło 720 kg liści na 1 hektar, co odpo- wiada 1/6-1/7 całkowitej ściółki leśnej. W krajach egzotycznych np. w Australii żyją dżdżo- wnice . olbrzymich rozmiarów (Megascolidae), które z pewnością muszą wywierać duży wpływ na glebę, dający się porównać z działalnością kręgowców. Dżdżownice i ich rola w życiu gleby. Ponieważ drobną faunę z glebą łączą związki naj- rozmaitsze, wskazane jest przeprowadzenie wśród niej pewnej ekologicznej klasyfikacji. Należy wyróżnić formy, jak dżdżownice lub turkuć podjadek stale bytujące pod ziemią, całością życia Z glebą związane, w niej znajdujące pokarm i roz- radzające się. Na nich wpływ życia podziemnego najwyraźniej się zaznaczył podobnie jak na krecie spośród kręgowców, który jest również stałym miesz- kańcem ziemi. Są to tzw. g e o b i o n t y. Drugą szczególnie liczną kategorię tworzą formy spędzające w glebie tylko pewien okres życia, naj- częściej jakieś stadium rozwojowe, lub kilka (chra- bąszcz majowy). Należy tu mnóstwo owadów za po- czwarczających się w ziemi (liczne sówki, zmierzch- nice), albo też spotykanych tam jako larwy, wreszcie spędzających tam okres życia tylko w stadium jaje- czek, jak koniki polne, pasikoniki lub ślimaki lądowe. W podziemnym gnieżdzie mrówki. Przenoszenie mszyc i ich hodowla na korzeniach roślin. Także pewne mszyce, czerwce, i filoksery w skompli- kowanych swych cyklach rozwojowych mają stadia migrujące do ziemi. Są to g e o f i l e. Odrębną grupę tworzą żwierzęta związane z glebą . budową gniazd podziemnych, co czynią pewne osy, trzmiele ziemne, samotne pszczoły i wspomniane JUz liczne mrówki. Podobnie jak większość gryzoni bu- dujących swe gniazda w norach i one zdobywają pokarm przeważnie na powierzchni. Są tylko,’ geo- filami; ale znamy i takie, które, jak pewne mrówki, prawie że nie opuszczają swych gniazd, żywiąc się wyłącznie słodką wydaliną mszyc hodowanych na korzeniach roślin.

Kopce ziemne mrówek

Kopce ziemne mrówek i innych owadów porównane z kopcami’ sypanymi przez ssaki, pomimo niejedno- krotnie dużego podobieństwa zewnętrznego, krajobra- zowego, wykazują zasadnicze między nimi różnice. Pagórki usypane przez ssaki, zwłaszcza przez gry- zonie stepowe, pieski ziemne, bobaki i in., powstają z ziemi wyrzuconej z podziemnych ‘chodników i na- gromadzonej przed wyjściem,. służąc co najwyżej jako ‘wzgórek, z którego obserwują okolice, podoaas gdy kopce mrówek tworzą właściwe ich gniazda, przedrążone korytarzami i komorami, gdzie mrówki bytują i wychowują młode. Drobna fauna gleby Nie tylko podobne obrazy masowych budowli ziem- nych, wznoszone przez ssaki, termity i mrówki, świad- czą o wielkiej roli gleby w życiu zwierząt. Pierwszy lepszy teren uprawny, pole lub łąka, a także las charakteryzuje się bogactwem życia związanego z pod- łożem, choć na pozór tego nie widać. Znajdujemy tam obfitość owadów, ich larw, a liczne z nich jak: pędraki chrabąszczów, drutowce sprężyków, pewne gąsienice, rozmaite’ mszyce oraz czerwce odżywiające się korzeniami i sokami roślin i in. należą do znanych szkodników gatunków uprawnych. stosunek owadów glebowych do otoczenia, jak słusznie podkreślają ich znawcy, to temat szczególnie nęcący, ponieważ zaj- muje nie tylko ekologa, ale także agronoma oraz stosowanego entomologa. Jeżeli uświadomimy sobie, że być może do 95% owadów spędza pewien okres życia w ziemi, zrozumiemy rolę ekologiczną i ekono- miczną zagadnienia. Z glebą związane są także dobrze wszystkim znane dżdżownice skąposzczety pierścienice kształtem i życiem przystosowane do borowania ziemi. Ich rola w życiu gleby jest bodaj większa jeszcze niż owadów, W żyznej ziemi liczba ich sięgać może setek tysięcy okazów na hektar, co czyni w przybliżeniu kilkaset kilogramów. Według innych obliczeń dżdżownice two- rzą 4/5 wagi fauny gleby leśnej. Dżdżownice ryjąc podziemne chodniki, dokąd znoszą butwiejące szczątki roślinne, które razem z ziemią przepuszczają przez swój przewód pokarmowy, przyczyniają się tym sa- mym do spulchniania i użyźniania gleby. Są wielkim czynnikiem glebotwórczym, na co pierwszy Darwin zwrócił uwagę.